Günümüzde ruh sağlığı için destek almayan birçok kişi, “psikolog" ve “psikiyatrist" arasındaki farkı tam olarak bilmemektedir. “Psikologa gittim fakat bana ilaç yazmadı.” “Psikiyatrist sadece ilaç mı verir?” “Hangisi benim için daha doğru?” gibi sorularla oldukça karşılaşırız. Bu yazıda psikolog ve psikiyatrist arasındaki farkları net bir şekilde açıklayacak ve çalışma prensiplerini detaylandıracağız.
1. Psikolog ve Psikiyatrist Kimdir?
Psikolog Kimdir?
Psikolog, insan davranışlarını ve zihinsel süreçleri anlamak, değerlendirmek ve ruhsal iyi oluşu sağlamak adına özel eğitim alır. Türkiye’de psikolog olmak ve bu ünvanı kazanmak için üniversitelerin ilgili fakültesindeki 4 yıl süren Psikoloji lisans programından mezun olmak gerekir.Psikoloji bölümü mezunu olan uzmanlar; endüstri ve örgüt psikolojisi, klinik psikoloji, nöropsikoloji gibi farklı alanlarda çalışabilirler. Günümüzde ne yazık ki psikolog ünvanı olmadan danışmanlık hizmeti vermeye çalışan kişiler mevcuttur, bu kişiler yanlış yöntemlerle kişinin ruh sağlığını tehdit edecek sonuçlara yol açabilir, bu nedenle danışmanlık alacağınız kişinin Psikoloji lisans mezunu olmasına dikkat etmeniz gerekir.
Psikiyatrist Kimdir?
Türkiye’de psikiyatrist olmak için için üniversitelerin 6 yıllık Tıp Fakültesinden mezun olduktan sonra psikiyatri alanında uzmanlık eğitimi almak gerekir.Psikiyatri hekimleri ilaç reçete edebilme ve psikoterapi yetkisine sahiptir.
2. Psikolog ve Psikiyatrist Arasındaki Temel Farklar
Eğitim ve Yetkinlik
Psikologlar üniversitelerin 4 yıllık Psikoloji Lisans programından mezun olur ve klinik psikoloji gibi alanlarda uzmanlaşabilir.
Psikiyatristler, tıp fakültesinden mezun olup psikiyatri alanında uzmanlık alır.
Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Psikologlar, bireyin ruhsal sıkıntılarını anlamak için testler uygular, ekollerden faydalanarak psikolojik destek sunar.Resmi tanı koyma ve ilaç reçete etme yetkisi yoktur. Gerektiğinde vakalarda bir psikiyatrist ile birlikte çalışabilir.
Psikiyatristler, tanı koymak için hem psikolojik hem de biyolojik faktörleri değerlendirerek gerektiğinde ilaç tedavisi uygular.
Kullanılan Yöntemler
Psikologlar, EMDR Terapi, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Psikodinamik Terapi, Duygu Odaklı Terapi gibi ekolleri kullanarak ruhsal sağlığı destekler.
Psikiyatristler, psikoterapi yöntemlerine ek olarak farmakolojik tedavi (ilaç tedavisi) uygular.
3. Neden Çoğu Durumda Psikoterapi Olmadan Sadece İlaç Kullanımı İşe Yaramaz?
Bunu şöyle bir örnek üzerinden açıklayabiliriz: Sürekli bacağımız ağrıdığını düşünelim, bu ağrı bir semptomdur. Doktora gidip ağrının sebeplerini araştırmak yerine yalnızca ağrı kesici kullanmak sadece acıyı geçirecektir. Fakat ağrı kesici almadığımızda o acı hep orada olacaktır. Yani bazı durumlarda ruhsal rahatsızlıkların temelindeki sebepleri, düşünceleri, buna yol açan yaşam deneyimlerini keşfetmeden semptomları bastırmaya çalışmak yalnızca onları görmemeyi tercih etmektir.
İlaçlar, ruhsal bozuklukların belirtilerini hafifletebilir fakat psikoterapi desteği olmadan genellikle uzun vadeli çözüm sağlamaz. Bunun sebepleri şunlardır:
- Altta yatan sorunlar: Depresyon veya kaygı bozukluğu gibi durumlarda ilaç kullanımı semptomu azaltabilir fakat bu durumlara sebep olan sorunu değiştirmez.
- Psikolojik dayanıklılık: Psikoterapi, bireyin sorunları anlamlandırma ve başa çıkma becerisini geliştirirken, ilaçlar bu süreci destekleyici bir unsur olabilir.
- Tek başına yeterli olmayabilir: Birçok çalışmada farmakolojik tedavi ve psikoterapinin birlikte kullanıldığında daha etkili olduğu gösterilmiştir.
Bu nedenle, ilaç tedavisi gören kişilerin aynı zamanda psikoterapi desteği alması daha sağlıklı sonuçlar verecektir.
4. Psikoloğa Gitmek Neden Önemlidir?
- Psikologa gitmek, sanılanın aksine sadece ciddi ruhsal rahatsızlığı olan bireyler için değil, duygusal ve psikolojik gelişimi hedefleyen kişiler için de iyi bir adımdır.
- Duygu ve düşünceleri daha iyi anlamayı sağlar.
- Stres ve kaygıyla baş etme becerisi geliştirir.
- Olumsuz yaşam deneyimlerinden sonraki iyileşme sürecine destek olur.
- Bireyin kendini tanımasına, güçlü ve zayıf yönlerini keşfetmesine yardımcı olur.
- Daha sağlıklı ilişkiler kurmaya destek olur.
5. Hangi Durumda Psikologa, Hangi Durumda Psikiyatriste Başvurulmalıdır?
Kaygı, depresyon, travma, fobi, kişilerarası ilişkiler, aile ve çift desteği, doğum sonrası depresyon, sınav kaygısı vb. Durumlarda psikolog ya da psikoterapi yapan bir psikiyatristten destek alabilirsiniz.
Bipolar bozukluk, şizofreni, ileri düzey depresyon gibi durumlarda psikiyatrist ve psikologun birlikte çalıştığı bir tedavi planı daha uygun olabilir.
6. Kontrolsüz Psikiyatrik İlaç Kullanımı Neden Tehlikelidir?
Psikiyatrik ilaçlar, ruhsal hastalıkların tedavisinde oldukça etkilidir ancak kontrolsüz kullanımı ciddi riskler taşıyabilir. Bir yakınımızın “bana iyi geldi sana da çok iyi gelir.” Diyip önerdiği ilaçları doktor kontrolü olmadan kullanmak; ya da bize reçete edilen ilaçları yine doktor kontrolü olmadan bırakmak gibi davranışlar aşağıdaki gibi ciddi riskler taşıyabilir:
- Yan etkilere neden olabilir (uyku düzensizlikleri, kilo değişimleri, bağımlılık riski vb.)
- Gereksiz ilaç kullanımı, kişinin psikolojik durumunu daha da kötüleştirebilir.
- İlaçların yanlış dozda alınması, ruh sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle psikiyatrik ilaçlar yalnızca bir psikiyatri hekiminin reçetesi ve kontrolü ile kullanılmalıdır.